“Cứ thấy gai đỏ là chạy đi mua thuốc xịt.” Tôi thấy kịch bản này lặp đi lặp lại suốt các mùa khô ở nhiều vùng trồng sầu riêng.
Nhưng tôi nói thật… mọi người đang trị phần ngọn. Thuốc không cứu được những trái sầu riêng bị “luộc” chín từ bên trong. Mà là: Tư duy quản lý nguồn nước của bạn mới quyết định trái sầu riêng đó ra cửa khẩu làm “vua”, hay nằm lại ở bãi rác.
Thời tiết bây giờ khắc nghiệt quá rồi. Nắng gắt kéo dài, nhiệt độ vượt ngưỡng 35°C. Trái sầu riêng bước vào giai đoạn lớn mạnh – từ ngày thứ 30 sau đậu trái trở đi. Nó nhạy cảm như một đứa trẻ.
Nhưng nhiều nhà vườn vẫn làm theo quán tính. Hôm nay bận thì nghỉ tưới. Mai rảnh thì xả nước ào ào cho ngập gốc. Tiện tay lúc giữa trưa thấy nắng quá, vác béc ra phun thẳng lên đầu trái cho "mát".
Và kết quả… Trái sốc nhiệt. Vách tế bào vỏ bị bẻ gãy. Gai sầu riêng chuyển sang màu đỏ rực – dấu hiệu của sự tổn thương nghiêm trọng.
Trong cuộc chơi xuất khẩu, đỏ gai là một bản án tử. Hàng rào kiểm dịch và thương lái không biết nghe giải thích. Trái sầu riêng xuất khẩu đòi hỏi sự hoàn hảo. Vỏ phải xanh, gai phải lỳ, hộc phải đều. Một cái bông đỏ gai, một vết nứt nẻ do sốc nhiệt… lập tức bị loại xuống hàng dạt. Giá trị mất đi vài mươi giá trong một cái lắc đầu của đóng hàng.
Con người học được bài học về sự điều độ mất vài năm. Nhưng nắng nóng nó phá hủy một vườn cây chỉ trong vài ngày.
Điều đáng sợ nhất không phải là thời tiết. Điều đáng sợ nhất là: Người nông dân bắt đầu lười quan sát.
Người ta copy lịch tưới của nhà bên cạnh. Nhà bên cạnh tưới 2 tiếng, mình cũng tưới 2 tiếng. Trong khi nền đất mỗi vườn mỗi khác, cơi đọt và sức khỏe bộ rễ hoàn toàn khác nhau.
Làm nông nghiệp cao cấp không có chỗ cho sự rập khuôn. Thứ duy nhất giúp bạn giữ được màu xanh của gai sầu riêng… là năng lực lắng nghe mảnh vườn của mình.
Nếu lá xanh bóng, không héo rũ – cây đang đủ nước. Nếu lá bắt đầu rũ xuống, cuống trái có dấu hiệu mềm, đỏ gai lan nhanh… Đó là tiếng hét cầu cứu của bộ rễ. Hoặc nó đang khát khô cổ, hoặc nó đã bị rụi do sốc nhiệt đất.
Bí mật của những chuyên gia canh tác sầu riêng xuất khẩu không nằm ở những loại thuốc đắt tiền. Nó nằm ở 3 nguyên tắc sống còn bằng nước:
Một là: Đúng và Đủ. Không thiếu, không thừa. Duy trì một độ ẩm ổn định, đều đặn mỗi ngày như một chiếc đồng hồ Thụy Sỹ.
Hai là: Chọn thời điểm. Tuyệt đối né khung giờ tử thần từ 10h sáng đến 3h chiều. Tưới nước vào giữa trưa lúc đất đang hừng hực lửa chẳng khác nào bạn đem “luộc” chính nguồn sống của mình. Hãy tưới trước 9h sáng hoặc sau 4h chiều.
Ba là: Kỹ thuật tưới. Tưới đều 100% diện tích mặt đất bằng béc phun mưa nhỏ để nước thấm từ từ. Và nhớ: Không phun nước trực tiếp lên trái lúc trời đang nắng chang chang. Đừng để cái mát tức thời cái bụng gây ra cái họa sốc nhiệt cái vỏ.
Tôi bước vào nhiều khu vườn mùa này, đất đai trơ trọi, dọn sạch không còn một cọng cỏ. Người ta nghĩ như thế là sạch sẽ. Nhưng đó là sự sạch sẽ chết chóc. Đất không có cỏ che chở giống như người đi nắng không đội mũ. Hãy giữ lại cỏ. Hãy tủ gốc bằng rơm rạ, bằng xác bã thực vật. Đó là lớp áo giáp che chở, giữ ẩm và hạ nhiệt cho nền đất Bazan.
Vào những ngày nắng nóng cực đoan, hãy tưới làm 2 lần trong ngày (sáng – chiều), mỗi lần một chút để đất không bị sốc. Đồng thời, trợ lực thêm cho trái bằng phân bón lá có chứa Kali, Canxi, Bo… Nó giống như lớp kem chống nắng, làm chắc vách tế bào, giúp vỏ trái dẻo dai, chống chọi lại cái nắng như thiêu như đốt.
Làm sầu riêng xuất khẩu bây giờ không còn là cuộc đua xem ai đổ nhiều tiền mua thuốc hơn. Mà là cuộc đua: Ai tinh tế hơn trong cách quản lý nguồn nước. Ai hiểu sinh lý cây trồng sâu sắc hơn. Và ai biết thích nghi với sự khắc nghiệt của thời đại tốt hơn.
Nhiều người vẫn đang cố đi tìm một công thức phân bón thần kỳ để trị đỏ gai… Trong khi cái họ cần thay đổi là cái xô, cái béc và thời gian tưới nước của chính mình.
Tôi luôn chia sẻ những điều này với bà con không phải vì tôi có thuốc tiên. Mà vì tôi muốn bạn làm chủ được kỹ thuật, làm chủ được vận mệnh của vườn cây bằng tư duy khoa học và sự thấu hiểu thực tế.
Trần Phước Thiên